Koolcapp

ส้มซ่า สมุนไพรโบราณ ที่มีสรรพคุณมากมาย

Bitter orange

ชื่อสมุนไพร : ส้มซ่า
ชื่อสามัญ : Bouquetier, Sour orange, Bitter orange, Seville orange, Bigarade
ชื่อวิทยาศาสตร์ : Citrus aurantium L. cv. Group Bouquetier
ชื่อวงศ์ : Rutaceae
ชื่ออื่น : มะขุน ส้มส่า มะนาวควาย ส้มมะงั่ว

ส้มซ่า เป็นไม้พุ่มขนาดกลาง ลักษณะคล้ายมะนาว และมะกรูด มีหนามแหลมสั้น มีถิ่นกำเนิดมาจากอินเดีย กระจายพันธุ์ไปทั่วโลก โดยประเทศในแถบยุโรปจะมีการปลูกกันอย่างแพร่หลาย มักจะเอาส้มซ่าไปทำแยม นำน้ำส้มซ่าไปหมักกับเนื้อเพื่อช่วยให้นุ่ม หอม น่ารับประทาน

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์ 

Bitter-orange2

ต้น

ต้นส้มซ่า เป็นไม้ยืนต้น สูง 3-10 เมตร ทรงพุ่มกลม มีกิ่งก้านมาก กิ่งอ่อนเป็นเหลี่ยม กิ่งมีหนามแหลมสั้น กิ่งแก่ อาจอวบยาวถึง 8 เซนติเมตร

Bitter-orange3

ใบ

ใบส้มซ่า ใบเดี่ยว เรียงสลับ มีจุดต่อมน้ำมันมาก มีกลิ่นหอมเมื่อขยี้ ก้านใบยาว 2-3 เซนติเมตร ครึ่งตอน บนแผ่เป็นปีกแคบ ๆ ถึงกว้าง รูปคล้ายสามเหลี่ยมแกมไข่กว้าง ขนาดกว้างถึง 2.5 เซนติเมตร แผ่นใบรูปไข่กว้างถึงรูปรี ขนาดกว้าง 4-7 เซนติเมตร ยาว 7-12 เซนติเมตร โคนใบสอบหรือมน ปลายมนถึงปลายทู่ ขอบใบเกือบเรียบถึงจักเล็กน้อย

Bitter-orange4

ดอก

ดอกส้มซ่า ดอกเดี่ยวหรือเป็นกลุ่มดอกออกที่ซอกใบ กลีบสีขาว มี 2-3 ดอก มีกลิ่นหอมแรง ปกติเป็นดอกสมบูรณ์เพศ มีดอกเพศผู้น้อย 5-12 % กลีบเลี้ยงรูปคล้ายถ้วย ยาว 0.4-0.5 เซนติเมตร มี 3-5 หยัก รูปไข่กว้างคล้ายสามเหลี่ยม เกลี้ยงหรือมีขน กลีบดอก มี 4-5 กลีบ รูปขอบขนาน ขนาดกว้าง 0.4 เซนติเมตร ยาว 1.5 เซนติเมตร เกสรเพศผู้ มี 20-25 อัน แยก 4-5 กลุ่ม ก้านเกสร ยาว 6-10 เซนติเมตร อับเรณู รูปขอบขนาน สีเหลือง เกสรเพศเมีย ก้านเกสรอวบและยอดเกสรนูนกลม รังไข่ ไม่มีขน

Bitter-orange5

ผล

ผลส้มซ่า แบบส้ม รูปกลม ขนาดส้นผ่าศูนย์กลาง 5-8 เซนติเมตร มี 8-12 ห้อง ตรงกลางกลวง เปลือกหนา ผิวเรียบถึงเป็นตุ่มขรุขระ สีส้มเหลืองมีกลิ่นแรง เนื้อในเป็นกรด มีรสขม เล็กน้อย เมล็ดมีจำนวนมาก

สรรพคุณของส้มซ่า

Bitter-orange6

เปลือกของส้มซ่า

  • ใช้ทำยาหอม
  • แก้ลม
  • แก้วิงเวียน
  • แก้หน้ามืด ตาลาย
  • ช่วยขับลม
  • แก้ท้องอืด ท้องเฟ้อ

ส่วนของน้ำส้มซ่า

  • ช่วยลดเสมหะ
  • แก้ไอ
  • ทำให้ชุ่มคอ
  • ช่วยฟอกโลหิต
  • ใช้เป็นน้ำกระไสยยา

เมนูอาหารไทยที่นิยมใช้ส้มซ่าเป็นวัตถุดิบ 

ส้มซ่า

หมูแนม, ปลาแนม, หมี่กรอบ, ขนมจีนน้ำพริก ฯลฯ เสน่ห์ของอาหารที่ใส่ส้มซ่าลงไปคือกลิ่นที่หอมเป็นพิเศษ ว่ากันว่าส้มซ่าจะมีกลิ่นลูกผสมระหว่างส้มกับมะนาว เพียงแค่ใช้ส่วนผิวส้มซ่ามาหั่นหรือขูดฝอย โรยหน้าอาหารหรือนำไปทำยำก็จะได้กลิ่นหอมสดชื่นที่เป็นเอกลักษณ์ เพิ่มความน่ากินให้กับจานอาหารนั้นๆ ได้เป็นอย่างดี ส่วนของเนื้อส้มซ่านั้นก็ใช่ว่าจะไม่มีประโยชน์ เนื้อและน้ำส้มซ่าก็สามารถนำไปใส่ในอาหาร เช่น นำไปใส่ในน้ำปรุงหมี่กรอบเพิ่มรสเปรี้ยวปนหวานและกลิ่นหอมให้กับหมี่กรอบสูตรโบราณ หรือ นำไปปรุงรสขนมจีนน้ำพริกให้ได้สามรสกลมกล่อมและได้กลิ่นหอม เป็นต้น

คติความเชื่อ

เชื่อว่าเป็นต้นไม้ตามทิศที่ควรปลูกไว้ทิศเหนือ (อุดร) ร่วมกับส้มป่อยและมะเดื่อ แต่ยังไม่มีหลักฐานยืนยันแน่ชัด แต่สันนิษฐานว่า ปลูกเพื่อให้ลูกหลานมีชื่อเสียงดี

CR : ส้มซ่า สรรพคุณทางยา ที่คุณต้องรู้ ,ส้มซ่า , ส้มซ่า…กินดีทั้งเปลือกทั้งเนื้อ