Koolcapp

สรรพคุณและประโยชน์ของผักกาดน้ำ

ชื่อวงศ์ : PLANTAGINACEAE
ชื่อวิทยาศาสตร์ : Plantago major L.
ชื่อสามัญ : Common plantago
ชื่อพื้นเมืองอื่น : หญ้าเอ็นยืด (ภาคเหนือ) ; ผักกาดน้ำ, หมอน้อย (กรุงเทพฯ) ; ชีแต่เช้า, เชียแต้เช้า (จีน)

ลักษณะของผักกาดน้ำ

ต้นผักกาดน้ำ

ต้นผักกาดน้ำ หรือ หญ้าเอ็นยืด จัดเป็นพรรณไม้ล้มลุกขนาดเล็กที่มีเนื้ออ่อน มีอายุหลายปี ลำต้นมีความสูงประมาณ 30-120 เซนติเมตร โคนต้นติดอยู่กับดิน รากสั้น แตกแขนงเป็นฝอยมาก พืชชนิดนี้เป็นพรรณไม้กลางแจ้ง ขยายพันธุ์โดยใช้เมล็ด เจริญเติบโตได้ดีในดินที่มีส่วนผสมพิเศษ ในประเทศไทยสามารถพบได้ทั่วทุกภาค โดยมักขึ้นตามทุ่งหญ้า พื้นที่โล่งแจ้งที่มีความชุ่มชื้น

ใบผักกาดน้ำ

ใบผักกาดน้ำ ใบจะแทงขึ้นมาจากใต้ดินคล้ายกับใบผักกาด แต่จะมีก้านใบที่ยาวกว่า ก้านใบยาวเท่ากับแผ่นใบ ใบเป็นใบเรียงสลับ โคนลำต้นมีกาบใบห่อหุ้มอยู่ แผ่นใบผักกาดน้ำมีลักษณะหนาคล้ายกับใบผักคะน้า ใบเป็นรูปไข่กลับและมีขนาดกว้าง โคนใบสอบ ขอบใบเป็นคลื่น ๆ ใบมีขนาดกว้างประมาณ 12-16 เซนติเมตรและยาวประมาณ 20-30 เซนติเมตร มีเส้นใบตามยาวประมาณ 5-7 เส้น โดยลักษณะของใบจะคล้ายกับช้อนสังกะสีขนาดใหญ่ และใบจะแตกออกรอบ ๆ บริเวณต้น ที่เรียกว่าหญ้าเอ็นยืดก็เพราะเมื่อนำก้านใบมาหักแล้วค่อย ๆ ดึงออกจะเห็นเส้นเอ็นยืดออกมา

ดอกผักกาดน้ำ

ดอกผักกาดน้ำ ออกดอกเป็นช่อ โดยช่อดอกจะชูขึ้นมาจากกลางกอ ก้านช่อดอกยาวประมาณ 30 เซนติเมตร และมีดอกย่อยขนาดเล็ก แห้ง เป็นสีเขียวอ่อนหรือสีน้ำตาล และไม่มีก้านดอก
ผลผักกาดน้ำ ผลพบได้ในดอก เป็นผลแห้ง ลักษณะค่อนข้างกลม มีรูปร่างไม่แน่นอน ผลมีขนาดเล็กสีเขียวอมสีน้ำตาลหรือเป็นสีน้ำตาลถึงสีดำ เมื่อสุกแล้วจะแตกออก ภายในผลมีเมล็ดประมาณ 8-15 เมล็ด หรืออาจมีมากถึง 15 เมล็ด เมล็ดมีขนาดเล็ก มีความยาวประมาณ 1-1.5 มิลลิเมตร

ผลหญ้าเอ็นยืด

ผลผักกาดน้ำ ผลพบได้ในดอก เป็นผลแห้ง ลักษณะค่อนข้างกลม มีรูปร่างไม่แน่นอน ผลมีขนาดเล็กสีเขียวอมสีน้ำตาลหรือเป็นสีน้ำตาลถึงสีดำ เมื่อสุกแล้วจะแตกออก ภายในผลมีเมล็ดประมาณ 8-15 เมล็ด หรืออาจมีมากถึง 15 เมล็ด เมล็ดมีขนาดเล็ก มีความยาวประมาณ 1-1.5 มิลลิเมตร

การปลูกและขยายพันธุ์
เจริญเติบโตได้ดีในดินทั่วๆ ไป ขยายพันธุ์ด้วยการเพาะเมล็ดหรือแยกต้นปักชำ

สรรพคุณของผักกาดน้ำ

ต้นผักกาดน้ำ
  • ใช้ต้นปรุงเป็นยาสมุนไพรเข้ากับตัวยาอื่นๆได้ เช่น กล้วยหอมดิบ ว่านกาบหอย รากบัวหลวง เป็นต้น
  • เอารากมาต้มดื่มเป็นหญ้าแก้กระษัย
  • ใช้ใบหือลำต้นมาต้มเป็นยาแก้ความดันโลหิตสูง
  • ช่วยทำให้สายตาดี ตาสว่าง
  • ใช้ต้นมาต้มแก้ตาแดง
  • เอาล้ำต้นไปต้มกับน้ำตาลกรวดกินเป็นยาแก้ร้อนใน เจ็บคอ ใช้ต้นเป็นยาแก้หวัด ขับเสมหะ
  • เอาใบมาต้มกินแก้เลือดกำเดาไหล
  • ต้นช่วยขับน้ำชื้น
  • ทั้งต้นช่วยแก้ท้องร่วง ท้องเสีย ลำไส้อักเสบ
  • เอามาต้มกับผักพลูคาวกินแก้บิดได้
  • ใช้ขับปัสสาวะ ล้างไต
  • แก้โรคหนองใน( ลำต้น)
  • ช่วยขับประจำเดือนของสตรี
  • แก้ไตอักเสบ ขาบวมน้ำ
  • ใช้ใบห้ามเลือดจากแผลสดได้
  • เอาต้นมาตำพอกแผลที่หายยากได้ ใช้รักษาแผลสด แก้อักเสบ ลดการแพ้ได้
  • ใช้รักษาโรคผิวหนังของเด็กได้ ที่เขาเรียกว่า ผ้าอ้อมกัด
  • นำใบมาบดใช้รักษาเชื้อราที่เท้า
  • ใช้ต้นดับฝีได้
  • ใช้รักษาการอักเสบของเส้นเอ็นได้
  • นำเอาใบมาบดพอกนวดคลึงอวัยวะเพศชายเพื่อเพิ่มขนาดให้ใหญ่ยาวได้
  • ใช้รักษากระดูกหักได้ โดยเอาหญ้าถอดป้อง เถาวัลย์ปูน ตะไคร้ บอระเพ็ด มาสผมกันหรือเอาหญ้าเอ็นยืดมาทอดกับน้ำมันมะพร้าว เอามาทาแก้เส้นเอ็นตึงได้

ประโยชน์ของต้นผักกาดน้ำ

  • ใบอ่อนใช้กินเป็นผักสดร่วมกับน้ำพริก โดยคุณค่าทางโภชนาการของใบผักกาดน้ำต่อ 100 กรัม ประกอบไปด้วย พลังงาน 61 แคลอรี, น้ำ 81.4%, โปรตีน 2.5 กรัม, ไขมัน 0.3 กรัม, คาร์โบไฮเดรต 14.6 กรัม, วิตามินเอ 4,200 หน่วยสากล, วิตามินบี2 0.28 มิลลิกรัม, วิตามินบี3 0.8 มิลลิกรัม, วิตามินซี 8 มิลลิกรัม, แคลเซียม, 184 มิลลิกรัม, ฟอสฟอรัส 52 มิลลิกรัม, ธาตุเหล็ก 1.2 มิลลิกรัม[6] คนในแถบภาคอีสาน ภาคเหนือ และภาคกลางหลายพื้นที่จะกินผักกาดน้ำเป็นผักสดจิ้มกับน้ำพริก มีบ้างที่นำไปปรุงสุกก่อนรับประทาน อีกทั้งผักกาดน้ํายังอุดมไปด้วยเบตาแคโรทีน วิตามินบี วิตามินซี และโอสถสารที่มีประโยชน์ต่อร่างกาย ช่วยกำจัดพิษออกจากร่างกาย และเป็นยาระบายอ่อน โดยจะรับประทานช่อดอกอ่อน ๆ ใบอ่อน ๆ (ต้องรีบเก็บตอนเป็นใบอ่อนจริง ๆ เพราะใบจะแก่เร็วมาก)
  • นอกจากจะใช้รับประทานเป็นผักแล้ว ยังใช้ผักกาดน้ำในการรักษาโรคกันอย่างกว้างขวางมานานนับพันปีแล้ว เพราะถือเป็นสมุนไพรที่มีความปลอดภัยสูงมากชนิดหนึ่ง และได้รับการยอมรับในการใช้เป็นยาสมุนไพรในเภสัชตำรับในต่างประเทศ เพื่อใช้รักษาอาการไอและหลอดลมอักเสบจากการติดเชื้อ รักษาโรคแผลในกระเพาะอาหาร โรคลำไส้อักเสบ ใช้รักษาโรคผิวหนังอักเสบ และยังใช้เป็นสมุนไพรเพื่อการเลิกบุหรี่ เป็นต้น
  • ผักกาดน้ำเป็นสมุนไพรที่หมอนวดมักนำมาปลูกไว้หน้าบ้านเพื่อเป็นการตัดไม้ข่มนาม หากใครเข้ามานวดที่นี่แล้วเอ็นต้องยืดสมดังชื่อ
  • ปัจจุบันมีการนำมาใช้ทำเป็นครีมหรือโลชันบำรุงผิวเพื่อช่วยลบรอยเหี่ยวย่น หรือนำมาทำเป็นยาสมุนไพรสำเร็จออกจำหน่าย

ข้อมูลทางเภสัชวิทยาของผักกาดน้ำ
สารที่พบ ได้แก่ Aucubin, D-xylose, D-galacturonic acid, N-hentriacontane, Plantaginin, Plantenolic acid, L-arabinose, L-rhamnose, Ursolic acid เป็นต้น
สารสกัดจากทั้งต้นและเมล็ดผักกาดน้ำเล็ก มีฤทธิ์ในการขับเสมหะในหลอดลมได้เมล็ดของผักกาดน้ำเล็กมีฤทธิ์ในการขับปัสสาวะ สามารถขับ Sodium choline และ Ammonieric acid ออกจากร่างกายได้

ขนาดและวิธีใช้ : การใช้ต้นแห้ง ให้ใช้ครั้งละ 15-30 กรัม ส่วนเมล็ดแห้งให้ใช้ครั้งละ 5-12 กรัม นำมาต้มกับน้ำรับประทาน หรือใช้ร่วมกับตัวยาอื่น ๆ ในตำรับยา

ข้อควรระวัง : ผู้ที่เป็นโรคกามเคลื่อนห้ามรับประทาน

cr: ผักกาดน้ำ , ผักกาดน้ำเล็ก สรรพคุณและประโยชน์ของผักกาดน้ำเล็ก 10 ข้อ ! , ผักกาดน้ำหรือหญ้าเอ็นยืดมีสรรพคุณอย่างไร , 30 สรรพคุณและประโยชน์ของผักกาดน้ำ ! (หญ้าเอ็นยืด)